Er zit in vrijwel elke laptop en pc een onderdeel waar bijna niemand bij stilstaat, tot het moment dat het leeg is. De CMOS batterij. Een knoopcelletje van nog geen twee gram dat jarenlang zijn werk doet en dan opeens voor de raarste klachten zorgt. Hieronder leg ik uit wat dat ding doet, waar je tegenaan loopt als hij leeg is, en waarom het vervangen ervan soms een paar euro kost en soms een flink bedrag.
Wat doet die CMOS batterij eigenlijk?
Op het moederbord zit een klein rond batterijtje, meestal een CR2032. Die houdt twee dingen in leven op het moment dat de computer helemaal van de stroom af is: de klok en een deel van de BIOS instellingen. Denk aan datum en tijd, de opstartvolgorde en instellingen als virtualisatie of Secure Boot. Zolang die cel spanning geeft, weet je computer bij het aanzetten precies hoe laat het is en hoe hij moet opstarten.
Is de cel leeg, dan valt dat geheugen weg zodra er geen stroom meer op staat. Bij een pc gebeurt dat elke keer als de stekker eruit gaat of de schakelaar op de voeding om gaat. Bij een laptop ligt het net iets anders, en dat maakt het verwarrend.
Bij een laptop merk je het vaak veel later
In een laptop neemt de accu de klokfunctie meestal over. Zolang er nog lading in de accu zit, merk je van een lege CMOS batterij vrijwel niets. De klok loopt gewoon door, de instellingen blijven staan, er is niets aan de hand. Pas als de accu helemaal leeg is, of eruit gehaald wordt, komt het aan het licht.
Dat verklaart waarom mensen soms zeggen dat het probleem uit het niets kwam. Dat is niet zo. Die batterij was al langer leeg, alleen zat de accu er nog voor.
Drie keer opstarten en dan pas een melding
Bij HP en Dell zie ik een herkenbaar patroon. De laptop start op, valt weer uit, start opnieuw op, valt weer uit, en pas bij de derde poging komt er een melding over de systeemklok of de realtime clock in beeld. Voor wie dat niet kent ziet dat er behoorlijk verontrustend uit. Het lijkt op stervende hardware, terwijl er niets serieus aan de hand is.
Hij gaat vanzelf aan zodra je de stroom erop zet
Er is nog een verschijnsel dat je meteen op het spoor zet, en dat geldt zowel voor een laptop als voor een pc. Zet je de stroom op het apparaat, dus de lader in de laptop of de stekker in de pc, dan gaat hij uit zichzelf aan en start hij op. Zonder dat je de aanknop aanraakt. Bij een laptop zie je dat alleen als de accu helemaal leeg is, want anders neemt die de klokfunctie over en gebeurt er niets bijzonders.
Dat is een van de makkelijkste signalen om te herkennen. Gaat een apparaat vanzelf aan op het moment dat er stroom op komt, dan is de CMOS batterij het eerste waar ik naar kijk.
Bij een pc merk je het pas als de stekker eruit gaat
Een pc heeft geen accu die de klok overneemt, maar wel iets anders: zolang de stekker erin zit en de schakelaar op de voeding aan staat, blijft er spanning op het moederbord staan. Laat je je pc dus altijd aan de stroom staan, dan merk je van een lege CMOS batterij helemaal niets. Pas als de stekker eruit gaat, bij een verhuizing, bij het schoonmaken of na een stroomstoring, komt het aan het licht.
Bij Dell pc's zie ik daarnaast dat ze bij een lege CMOS batterij soms helemaal niet meer opstarten. Dat lijkt op een defect moederbord of een kapotte voeding, terwijl het gewoon om dat ene batterijtje gaat.
Waar je verder tegenaan loopt
- De klok loopt terug naar een datum ver in het verleden, vaak het bouwjaar van het moederbord.
- Websites geven beveiligingsmeldingen, omdat certificaten volgens die verkeerde datum nog niet geldig zijn of allang verlopen.
- Inloggen op een Microsoft account of Google account gaat mis en updates weigeren te draaien.
- BIOS instellingen vallen terug naar de fabrieksstand, waardoor hij bijvoorbeeld van de verkeerde schijf probeert op te starten.
- Bij het opstarten verschijnt een foutmelding die je eerst met F1 of Enter moet wegklikken voordat hij verder gaat.
Ik vervang ze regelmatig
In de laptops die ik binnenkrijg kom ik lege CMOS batterijen met enige regelmaat tegen. Dat is ook logisch. Het gaat om zakelijke machines die al een paar jaar hebben gedraaid, en zo'n cel gaat nu eenmaal niet eeuwig mee. Voor mij is het onderdeel van het nakijken.
Waarom een batterijtje toch geld kan kosten
Zit er een gewone losse CR2032 in, dan praten we over een paar euro. Maar in veel laptops zit geen los knoopcelletje. Daar zit een cel in een isolatiehoesje met een stekkertje eraan, en dat stekkertje verschilt per merk en soms per model. Zo'n exemplaar kan zomaar oplopen tot een euro of 17, en dan komen de verzendkosten daar nog bij.
Staat er in een advertentie van mij dat de CMOS batterij vervangen is, dan kan de laptop daardoor zo'n twee tientjes duurder zijn dan een vergelijkbaar model. Dat is geen toeslag om het aardig te maken, dat is simpelweg wat het onderdeel kost. En je krijgt er iets voor terug.
Twee tientjes meer nu, en de komende jaren geen klokfouten, geen resettende BIOS instellingen en geen laptop die drie keer moet opstarten voordat hij het doet.
De ene laptop is de andere niet
Hoeveel werk zo'n vervanging is, verschilt enorm. Bij sommige modellen haal ik de onderplaat eraf, trek ik het stekkertje los, klik ik de nieuwe erin en is het binnen vijf minuten geregeld.
Bij andere modellen ligt de cel onder het moederbord of onder het toetsenbord geplakt. Dan moet de machine vrijwel compleet uit elkaar. Koeling los, schermkabel los, alle connectoren los, moederbord eruit, en daarna alles weer netjes terug. Dat is een klus van een uur of langer voor een onderdeel dat op zichzelf weinig voorstelt. Vandaar dat een reparatie soms veel meer kost dan je op basis van het onderdeel zou verwachten.
Bij een pc is het prima zelf te doen
Bij een pc ligt dat een stuk gunstiger. Daar zit de batterij bijna altijd gewoon zichtbaar op het moederbord, in een klemmetje waar je hem met een schroevendraaiertje uit wipt. Zijkant van de kast eraf, oude eruit, nieuwe erin met de plus kant naar boven, klaar. Een CR2032 haal je bij elke supermarkt of bouwmarkt.
Het enige waar je tegenaan kunt lopen, vooral bij grotere systeemkasten, is dat de batterij half onder de videokaart zit. Dan moet die kaart er eerst even uit. Ook dat is te doen, maar het scheelt of je dat weet voordat je begint.
Hoe herken je het zelf?
Loopt de klok van je laptop of pc achter nadat hij een nacht uit heeft gestaan, gaat het apparaat vanzelf aan zodra je de stroom erop zet, krijg je bij het opstarten een melding die je eerst moet wegklikken, of springt de datum naar een jaar dat allang voorbij is? Dan is de CMOS batterij de eerste plek om te kijken. Bij een laptop geldt daarbij: laat de accu eens helemaal leeglopen, dan weet je het zeker.